Дзятлава, Г. Жыць з захапленнем : да 95-годдзя Віктара Арцем’ева / Галіна Дзятлава // Роднае слова. — 2022. — № 4. — 41—42.
ДА 95-ГОДДЗЯ ВІКТАРА АРЦЕМ’ЕВА
Найстарэйшы сёння пісьменнік Магілёўскага краю Віктар Арцем’еў нарадзіўся 21 сакавіка 1927 г. на хутары з шасці двароў Чарэйцаў Круг каля вёскі Радзішына Шклоўскага раёна. Сям’я была вялікая: бацька Іван Лукіч, маці Маўра Мітрафанаўна, бабуля Хадора, сёстры Надзея, Марыя, Роза, браты Леанід і Анатолій.
Дзіцячыя гады запомніліся спевамі жаўрукоў і посвістам шпакоў, вабнымі малюнкамі природы, бываліцамі, якія баілі суседзі-хутаране, казкамі і народнымі песнямі бабулі Хадоры. Хлапчуку глыбока запалі ў душу лірычныя рад-кі А. Пушкіна, М. Някрасава, Я. Купалы і Я. Коласа, якія на памяць вучылі старэйшыя сёстры Надзея і Марыя. В. Арцем’еў удзячны першым настаўнікам Вользе і Фёдару Лук’янавым. Яны запрашалі да сябе і прапаноўвалі кнігі з сямейнай бібліятэкі, першай была аповесць “Дрыгва” Якуба Коласа, што моцна ўразіла.
У вайну бацька Віктара служыў пад Масквой, пайшоў добраахвотнікам. Уся мужчынская праца ў сям’і лягла на плечы 14-гадовага юнака. Ён стаў сведкам цяжкага адступлення нашых воінскіх падраздзяленняў у 1941 г., на свае вочы бачыў палонных чырвонаармейцаў, здзекі акупантаў і паліцаяў, знішчэнне яўрзяў, прымусовае перасялснне, голад, страты родных і аднавяскоўцаў. Галоўным святам на ўсё жыццё для яго стаў Дзень Перамогі.
Хлопец, які больш за ўсё любіў чытаць, звязаў жыццё з кнігай, абраў бібліятэчнае аддзяленне Магілёўскага культасветвучылішча. Пасля заканчэння яго ў 1948 г. быў накіраваны загадчыкам Парыцкай раённай бібліятэкі Бабруйскай вобласці. Да 1969 г. працаваў ва ўстановах культуры на розных насадах, у тым ліку загадчыкам аддзела культуры Чэрыкаўскага райвыканкама, інспектарам па бібліятэках упраўлення культуры Магілёўскага аблвыканкама, метадыстам і загадчыкам метадычнага аддзела Магілёўскай абласной бібліятэкі імя У. I. Леніна. 3 1969 да 1987 гг. працаваў выкладчыкам Магілёўскага бібліятэчнага тэхнікума імя А. С. ІІушкіна.
Прыступкамі да пісьменніцкай дзейнасці стала напісанне нататак і артыкулаў для школьнай насценнай газеты яшчэ ў Радзішынскай школе. З тае пары і ў Ардацкай сямігодцы, і ў Магілеўскім культасветвучылішчы Віктар рабіў насценную газету, а са жніўня 1948 г. і на ўсё жыццё стаў актыўным няштатным журналістам мясцовых і рэспубліканскіх друкаваных выданняў.
3 канца 1970-х гг. Віктар Іванавіч па сумяшчальніцтве працаваў карэспандэнтам-арганізатарам Бюро прапаганды мастацкай літаратуры Саюза пісьменнікаў БССР. З удзелам Аляксея Пысіна, які на той час узначальваў абласную пісьменніцкуго арганізацыю, ладзіў літаратурныя сустрэчы. Гэта паспрыяла знаёмству з выдатнымі паэтамі, празаікамі, крытыкамі: I. Чыгрынавым, В. Карамазавым, Р. Баравіковай, Н. Гілевічам, Я. Янішчыц, М. Маляўкам і многімі іншымі. В. Арцем’еў чуў літаратурныя выступленні Я. Коласа, К. Крапівы, Н. Броўкі, С. Грахоўскага, К. Сіманава, Я. Далматоўскага, Р. Казаковай, меў кароткую размову з В. Быкавым, Р. Барадуліным, А. Вазнясенскім… Некалькі гадоў ліставаўся з Я. Брылём.
У асабістай бібліятэцы В. Арцем’ева больш за 200 асобнікаў з аўтографамі вядомых пісьменнікаў. В. Арцем’еў стаў галоўным біёграфам, даследчыкам і прапагандыстам літаратурнай спадчыны Аляксея Пысіна. Віктар Іванавіч аддаў шмат намаганняў для папулярызацыі яго творчасці. Пісаў артыкулы ў рэспубліканскім і абласным друку, выдаў зборнікі “Вянок Аляксею Пысіну”, “Пысіны: ад прадзеда да праўнукаў”, “Урокі Аляксея Пысіна: гісторыі вершаў, нарысы”, “Мая пысініяна” “Бібліятэка паэта Аляксея Пысіна”. У 2020 г. да 100-годдзя паэта выдаў сваю галоўную кнігу “Народны душою…”, дзе здолеў на поўны рост паказаць постаць Аляксея Васілевіча, яго паэтычны талент, абапіраючыся не толькі на ўласнае меркаванне, але і на пацверджанне навукоўцаў і пісьменнікаў М. Аўрамчыка, Р. Барадуліна, Я. Брыля, Р. Бярозкіна, У Гніламёдава, В. Карамазава, Т. Хоміч і іншых.
3 мэтай захавання памяці і папулярызацыі творчасці А. Пысіна Магілёўскай абласной бібліятэкай з 2010 г. ладзяцца Пысінскія чытанні. Віктар Іванавіч выступае там і кожны год прэзентуе новую кнігу. Да Пысінскіх чытанняў 2022 г. падрыхтаваў выданне “Як промні вечнасці радкі”, яно дапаўняе кнігапіс пра жыццё і творчасць пісьменніка.
Віктар Арцем’еў даследаваў творчасць Анатоля Сербантовіча і прысвяціў літаратурны вянок паэту-аднавяскоўцу, які “звонкім шклоўскім жаваранкам з высокага берага рэчкі Бася ля вёскі Ордаць узляцеў у зеніт беларускай паэзіі і зачараваў чытачоў шматгалосай і шматфарбнай мелодыяй вершаў” (А. Пысін). Выдатнаму паэту Івану Пехцераву, з кім сябраваў доўгія гады,прысвяціў кнігу «Пясняр зямлі магілёўскай».
Родныя мясціны натхнілі В. Арцем’ева на стварэнне краязнаўчых зборнічкаў “Чарэйцаў Круг”, “Радзішына”, “Цячэ рэчка Бася”, “Шчодрасць душы”. А галоўнай кнігай жыцця Віктар Іванавіч лічыць выданне “Пісьменнікі і кнігі”. У ім змешчаны ўспаміны пра вядомых беларускіх пісьменнікаў, дзясяткі тэкстаў аўтографаў, уласныя рэцэнзіі на кнігі пісьменнікаў-магіляўчан, нататкі пра літаратурныя сустрэчы. Віктар Іванавіч піша толькі пра тое, што сам перажыў ці добра ведае.
Акрамя журналісцкай і літаратуразнаўчай працы Віктар Іванавіч і сам рыфмуе. Стварае прысвячэнні, грамадзянскія і лірычныя вершы, гумарыстычныя і сатырычныя, эсэ, рыфмаваныя апавяданні.
Віктар Іванавіч стаяў ля вытокаў стварэння літаратурнага аб’ядання “Ветэран” пры Магілёўскім гарадскім Савеце ветэранаў, доўгі час быў яго актыўным удзелынікам, намеснікам старшыні аб’яднання і галоўным рэдактарам літаратурных зборнікаў “Вясёлка над Дняпром”, “Рэха часу”, “Мы помнім усё”, “Наша слова — вам”. У апошнія гады ён не так часта ўдзельнічае ў пасяджэннях аб’яднання, але застаецца частым госцем у маладзёжных аўдыторыях: школах, каледжах, універсітэтах, бібліятэках. Чытае новыя творы, дзеліцца павучалыіымі эпізодамі доўгага жыццёвага шляху, расказвае пра падзеі Вялікай Айчыннай вайны, разважае з дзецьмі пра чалавечыя каштоўнасці.
Балючая для Арцем’ева-пісьменніка моўная праблема. Ён упэўнепы, што родная мова — наймацнейшы падмурак нацыянальнай культуры, але ў цяперашні час яе становішча не найлепшае.
У чым сакрэт даўгалецця і творчай актыўнасці Віктара Арцем’ева? У інтэрв’ю Алене Максімавай “Несбыточное сбывается” надрукаваным у газеце “Всснік Магілёва” 12 красавіка 2017 г„ пісьменнік прызнаўся, што любіць падарожнічаць, гаманіць з цікавымі людзьмі, даглядаць кветкі, слухаць музыку, класіку і народную, адно з хобі — фатаграфія, асабліва пейзажная, а таксама зёлыніцтва: “Штогод збіраю большза два дзясяткі найменняў траў, ведаю карысць і шкоду кожнай, раблю вітамінныя і лячэбныя адвары, настоі…” Чытанне — галоўнае захапленне Віктара Іванавіча: яно знімае стрэс, паляпшае сон, падаўжае жыццё.
Віктар Іванавіч — чалавек прагрэсіўны, адкрыты да ўсяго новага, ён не страціў цікавасці да жыцця і прагі да пазнання новага. У паважаным узросце асвоіў камп’ютар, карыстасцца электроннай поштай і інтэрнетам. Усё жыццё ён сумленна служыць яе Вялікасці Кнізе, чым і ганарыцца.
Творчыя поспехі і грамадская праца В. Арцем’ева атрымалі высокую ацэнку: ён лаўрэат Прэміі імя Якуба Усікава Магілёўскага абласнога аддзялення Саюза пісьменнікаў Беларусі. У 1967 г. імя В. Арцем’ева занесена ў Кнігу гонару ўпраўлення культуры Магілёўскага аблвыканкама. Віктар Іванавіч мае нагрудныя знакі “За выдатную працу” Міністэрства культуры СССР і “Ганаровы ветэран Беларускага грамадскага аб’яднання ветэранаў”, некалькі юбілейных медалёў і дзясяткі ганаровых грамат.
Галоўная выснова доўгага жыцця Арцем’ева — нязбытнае збываецца. Наваг у самым смелых марах ён не мог уявіць, што дажыве да такіх гадоў, стане пісьменнікам, а сёння ў яго болыш за 30 кніг і брашур! У творчых планах літаратара выданне яшчэ адной кнігі з рабочай назвай “З вышыні гадоў”.
Віктар Арцем’еў наказвае маладым: “Паверце, калі нечым займаешся з захапленнем, то жыццё становіцца цікавым, змястоўным, лепшым і даўжэйшым. Любіце сваіх бацькоў, родных, малую радзіму, матчыну мову і Айчыну. Будзьце патрыётамі!»