Бунцэвiч, Н. Магутны па духу, боскi па красе / Надзея Бунцэвiч // Мастацтва. — 2006. — №7. — С. 8-9.
«Магутны Божа»… Вось ужо паўтара дзесятка гадоў гэтая назва асацыюецца не толькі са знакамітым песняспевам Міколы Равенскага, але i з міжнародным фестывалем духоўнай музыкі, што праходзщь у Магiлёве. Сёлета фестываль адбыўся ужо ў 14-ы раз. Лічба гэтая, хай i не юбілейная, ужо сама па сабе ўнушае давер: далёка не ўсе музычныя святы, што як грыбы пасля дажджу ўзнікалі ў пасля перабудовачны час, захаваліся да сёння. Можа, менавіта «3 лёгкай рукі» Равенскага i набыў фестываль шчаслівы лёс?
Але не ўсё так проста. У кампазітара жыццё было на пазайздросціш (оперa «Браніслава», напісаная на лібрэта рэпрэсаванага Уладзіміра Дубоўкі, знікла ў архівах НКУС, Равенскі эмігрыраваў яго творчасць была забыта, імя выкраслена з гісторыі музыкі, а даваенная песня «Люблю наш край», папулярная настолькі, што «выкрасліць» яе было проста немагчыма, стала называцца народнай). I ў фестывалю былі перыяды дастаткова складаныя, асабліва ў арганізацыйным плане. Але калі глядзець на яго не звонку, слізгаючы вокам па паверхні, дык на часавай адлегласці становіцца лепей бачна, наколькі гэты фестываль — беларускі. Пры ўсім міжнародным размаху ён цалкам «нацыянальны» ўжо паводле сваей «ментальнай» сутнасці, бо аб’ядноўвае духоўную музыку розных канфесій.
Шматканфесійнасць на Беларусі існавала здавён. Праваслаўе, каталіцызм (з усім мноствам яго ордэнаў), пратэстантызм, нарэшце, уніяцтва — і кожны з храмаў імкнуўся прыцягнуць вернікаў з дапамогай мастацтва. Як жа тут не скрыжавацца, не сплесціся ўсходнім і заходнім традыцыям? А далучыце яшчэ сінагогі, мячэці, якіх таксама ў нас хапала, — адчуваеце, якое багацце раскідана па рэгіёнах і стагоддзях? Яго і збірае — апантана, раз за разам — «Магутны Божа», яднаючы выканаўцаў духоўнай музыкі з розных краін свету. Адным словам, своеасаблівы музычны «экуменізм» — і не толькі.
Бо, акрамя музыкі розных канфесій, фестываль яднае розныя стылі і мастацкія напрамкі — ад старадаўніх харалаў і знаменных распеваў да высокай класікі і нават сучасных эстрадных песень духоўнага зместу. А ці ж не такі сімбіёз актуальных плыняў з тэхнікамі пісьма мінулых эпох назіраецца ў беларускай музыцы цягам стагоддзяў? Адным словам, гэткая «полістылістыка» амаль на генным узроўні — і не толькі.
Бо «Магутны Божа» сплятае ў шчыльнай фестывальнай праграме (як на «Славянскім базары ў Віцебску», тут адбываецца па некалькі падзей адначасова) і іншыя віды мастацтва — жывапіс, кіно, тэатр, далучае тэматычныя выстаўкі кніг, фатаграфій, царкоўных рэчаў з музейных фондаў. Карацей кажучы, садружнасць і ледзь не «сінтэз» мастацтваў!
Але і гэта яшчэ не ўсё. Фестываль у Магілёве яднае людзей розных пакаленняў: на ім кожны можа знайсці штосьці «сваё». Так што праблемы «бацькоў і дзяцей» тут няма: моладзь і асабліва тынэйджэры, да прыкладу, больш за ўсё ўпадабалі вячэрнія канцэрты на «адкрытым паветры» — на пляцоўцы перад касцёлам св. Станіслава, а цяпер — на пляцоўцы перад кінатэатрам «Радзіма». Дый знаўцам тут ёсць што паслухаць: менавіта на гэтай імправі-заванай «сцэне» часцей за ўсё і адбываюцца адкрыцці новых самадзейных калектываў — як ансамбляў старадаўняй музыкі, так і эстрадных з адпаведным рэпертуарам.
Шмат адкрыццяў бывае і ў конкурснай праграме. У розныя гады фестываль адкрываўтакіх выканаўцаў, як салістка Беларускай дзяржаўнай філармоніі Тамара Рэмез, салістка Магілёўскай абласной філармоніі Алена Мацярынка, цяперашняя салістка Ансамбля песні і танца Узброеных Сіл Рэспублікі Беларусь (а на той час — студэнтка Акадэміі музыкі) Вікторыя Красоўская, хормай-стар Інеса Бадзяка, мужчынскі хор «Арханёл» пад кіраўніцтвам Валерыя Шмата і многія-многія іншыя, хто сёння складае гонар нашай нацыянальнай культуры. Летась сярод пераможцаў аказаліся таксама магілёўцы — акадэмічны хор абласнога філіяла Беларускай дзяржаўнай акадэміі музыкі, канцэртны хор дзяржаўнай гімназіі-каледжа мастацтваў, а таксама віцебская група «Эліт-вакал», калектывы з Гродна, Гомеля, Петрыкава, Капыля, Мазыра, Рэчыцы… Гэта ж сапраўдны axon усіх рэгіёнаў рэспублікі!
А колькі цікавых замежных выканаўцаў штогод прадстаўлена на фестывалі! Хоры і ансамблі з Расіі, Украіны, выкшталцоныя вакальныя калектывы з Прыбалтыкі, Малдовы, Полыпчы… Сапраўды, «Магутны Божа» мае пад сваім крылом два міжнародныя конкурсы — харавых калектываў (а сярод іх ёсць і вакальныя ансамблі, і асобная намінацыя дзіцячых хораў) і сольных вакалістаў. Карацей кажучы, «два (чытай: тры, чатыры і г.д.) у адным».
Гэты фестываль яднае прафесiйных музыкантаў, за плячыма якіх шматлікія конкурсныя выпрабаванні, досвед выступленняў на лепшых сцэнах свету, і пачаткоўцаў, якія яшчэ толькі робяць першыя самастойныя крокі. А галоўнае, фестываль згуртоўвае вакол сябе царкоўныя і касцельныя харавыя калектывы, што часта складаюцца не з музыкантаў, а са звычайных прыхаджан. Велізарная заслуга фестывалю ў тым, што ён спрыяў і працягвае спрыяць далейшаму развіццю такіх калектываў. Бо падчас фестывалю яны маюць магчымасць і сябе паказаць, і іншых паслухаць, і кансультацыі атрымаць, і ў майстар-класах паўдзельнічаць, назапашваючы вопыт.
А ўсё таму, што галоўнай ідэяй фестывалю стала максімальна шырокае ўвасабленне такіх паняццяў, як садружнасць, супольнасць, яднанне. Менавіта праз гэта і ўзрастае магутнасць фестывалю, на якім, да ўсяго, пануюць прыгажосць і захапленне ёю — у боскім і зямным.
Паводле традыцыі, многія канцэрты і конкурсныя праслухоўванні адбываюццаў самім касцёле. Ужо адно гэта стварае атмасферу асаблівай духоўнай чысціні і далучанасці да нябёсай Конкурсныя прэміі не маюць «грашовага эквіваленту», узнагародай становяцца высокае званне лаўрэата, прызнанне публікі і спецыялістаў, магчымасць атрымаць прафесійна зробленыя запісы сваіх выступленняў. На працягу першага дзесяцігоддзя фестывалю Беларускае радыё, дзякуючы намаганням тагачаснага загадчыка аддзела беларускай музыкі Людмілы Мітаковіч, штогод рабіла трансляцыйныя запісы. Паводле іх быў выдадзены кампакт-дыск, які маглі набыць усе ахвотныя. На далейшых фестывалях прысутнічалі прадстаўнікі Епархіяльнай каталіцкай студыі гуказапісу пры Доме св.Тройцы ў Баранавічах. Яны таксама прапаноўвалі бясплатныя студыйныя запісы лепшым калектывам.
Заўважная на фестывалі і пэўная дынаміка развіцця, працэс пошуку «фестывальнай існасці». Былі гады, калі ледзь не ўсе падзеі абмяжоўваліся касцёлам св. Станіслава (а менавіта ад-туль і зыходзіла сама ідэя нараджэння фестывалю). Паступовы «захоп тэрыторый», уключаючы Палац культуры «Хімвалакно», распаўсюджваўся і на іншыя гарады, што, да прыкладу, уваходзілі ў размаітую палітру юбілейнага, X фестывалю: Мінск, Віцебск, Слаўгарад, Бабруйск, Дрыбін, Горкі, Орша, Талачын. Змянялася і агульная стылёвая дамінанта. Былі фестывалі, на якіх станавіўся больш відавочным эстрадны ўхіл у праграмах канцэртаў адкрыцця і закрыцця — пры традыцыйнай духоўнай скіраванасці конкурсных выступленняў. На іншых, наадварот, панавала класіка. Змяняліся і прапорцыі ўдзелу прафесіяналаў і аматараў, але, падкрэслю, журы спрыяла захаванню паміж імі ўзаемапаразумення, нават узнікалі варыянты прысуджэння прэмій па розных намінацыях.
Што ж уяўляе сабой фестываль цяпер? У апошнія гады прыярытэтнае месца ў ім займае класіка, фестывальныя праграмы аздабляюць лепшыя выканаўцы, сярод якіх Алена Абразцова (сёлетні «Магутны Божа» ўключаў яе сольны канцэрт), артысты Нацыянальнага акадэмічнага тэатра оперы Рэспублікі Беларусь, як гэта было летась, цудоўны вакальны ансамбль «Камерата», які ўдзельнічаў у фестывалі тры гады таму. Конкурсныя праграмы ўсё часцей уключаюць вакальныя ды харавыя скарбы айчыннай культуры, гучаць на фестывалі і прэм’еры духоўных твораў беларускіх кампазітараў.