Зігуля, Н. Анёл з навагодняй ёлкі : у Магілёве некалькі дзён працавала фабрыка Дзеда Мароза / Нэлі Зігуля // Рэспубліка. — 2024. — 19 снежня. — С. 13.
У Магілёве некалькі дзён працавала фабрыка Дзеда Мароза
Тым, каму надакучылі штампаваныя ёлачныя цацкі, можна паспрабаваць зрабіць іх самім. Асабліва прыгожымі і незвычайна душэўнымі атрымліваюцца ўпрыгажэнні з ваты. На выгляд яны быццам бы з бабулінага куфра. А яшчэ гэта — цалкам сямейны занятак. Магілёўскі абласны метадцэнтр народнай творчасці і культурна-асветніцкай работы вырашыў адрадзіць старадаўнюю тэхналогію і запрасіў на семінар клубных работнікаў.
Казачны цэх
Цяпер я дакладна ведаю, што такое майстэрня Дзеда Мароза. Адно з памяшканняў метадцэнтра на два дні пераўтварылася ў казачны цэх. Вата, фарбы, ёлкі, бліскаўкі — болей чым 20 чалавек адначасова варажылі над стварэннем калекцыі навагодніх цацак, галоўнай часткай якой стаў анёл.
У якасці ментара — метадыст метадцэнтра Злата Воднева (на фота). Дзяўчына зусім маладая, а майстрыха ўжо на ўсе рукі: умее вышываць, працаваць з саломкай і глінай. Летась засвоіла тэхналогію ватнай цацкі і, па словах вядучага метадыста аддзела традыцыйнай мастацкай культуры, народнага майстра Наталлі Дамянікавай, дасягнула вялікіх поспехаў. Семінар яны праводзілі разам. Наталля Дамянікава вельмі задаволена поспехамі сваёй малодшай калегі, кажа, што дзяўчына схоплівае ўсё на ляту. Наталля Вітольдаўна — старшыня Магілёўскага аддзялення Беларускага саюза майстроў, рыхтуе асабліва адораных да прыняцця ў арганізацыю і атрымання статусу «Народны» і добра ведае, што выхаваць спецыяліста ў беларускіх традыцыях няпроста.
— Злата дзяўчына актыўная, дапытлівая, з ёй цікава працаваць, разам вывучылі працэс стварэння ватнай навагодняй цацкі, — удакладняе народны майстар. — Семінар па яе вырабе ў нас упершыню. Усе промыслы, якія калісьці былі на Магілёўшчыне, мы ўжо вывучылі. А вось ватная цацка — нешта новенькае. Нашы майстры зацікавіліся, з некаторых раёнаў прыехалі нават не па адным.
Цацка з гісторыяй
Наталля Дамянікава заўважае, што сёння ватная навагодняя цацка зноў у трэндзе. За час свайго існавання гэты промысел ужо трэці раз перажывае папулярнасць. З гісторыі вядома, што цацкі з ваты ўпершыню з’явіліся ў 1700 годзе ў Галандыі, потым распаўсюдзіліся на Германію. У сярэдзіне XІX стагоддзя традыцыя перакачавала ў Расію. Ватныя цацкі каштавалі нашмат танней, чым шкляныя, і былі больш даўгавечныя. Кажуць, што маладыя дваранкі засвойвалі навуку вырабу ватнай цацкі падчас знаходжання ў інстытутах шляхетных дзяўчат. Стварэнне цацкі было вельмі модным заняткам. «Варым клейстар. На 1 і 1/2 шклянкі вады бяром 2-3 сталовыя лыжкі крухмалу, даводзім да кіпення, — піша адзін з дамскіх часопісаў пачатку XX стагоддзя. — Затым з дроту робім каркас. Вату дзелім на палоскі, змочваем клейстарам і намотваем на дрот. Яшчэ можна выкарыстоўваць тэхніку пап’е-машэ. Гэта значыць, наляпляць на каркас змочаныя ў клейстары кавалачкі паперы. Замацоўваем усё на каркасе з дапамогай нітак. Сушым цацку два дні. Затым размалёўваем».
Па некаторых звестках, у БССР першая фабрычная ватная цацка з’явілася ў 1954 годзе на Брэсцкай фабрыцы індывідуальнага адзення і абутку «Кастрычніцкая рэвалюцыя». Там адкрыўся цэх дзіцячай цацкі, дзе вырабляліся з фарбаванай ваты пеўнікі, гусі, клоўны і іншае. Сёння гэтыя творы лічацца рарытэтамі.
Суразмоўніца прызнаецца, што некалькі дарагіх яе сэрцу навагодніх упрыгажэнняў з ваты яна захоўвае ў дамашняй калекцыі на працягу доўгіх гадоў.
Фантазія з ваты
Каб зрабіць сваімі рукамі анёла, спатрэбіцца дрот для каркаса, фольга, вата (ільняная або баваўняная), клейстар з крухмалу, молд у выглядзе твару, акрылавыя фарбы для роспісу і, калі хочацца бляску, паталь або лак. Усё гэта можна набыць у крамах для творчасці або на маркетплейсах.
Кручу дрот, каб сфарміраваць «шкілет» будучай цацкі, і ўважліва слухаю Злату.
— Трэба цалкам абматаць каркас фольгай, прычым шчыльна, каб яна трымалася, — інструктуе дзяўчына. — Затым з дапамогай той жа фольгі створым аб’ём. Не трэба эканоміць на прыгажосці. У анёла павінна быць адпаведная форма. Потым раўнамерна абмотваем выраб ватай: спачатку — тулава, потым — рукі, ногі, шыю, галаву. Трэба, каб было акуратна і захоўваліся прапорцыі. Потым вату замацоўваем ніткай.
Нічога, здаецца, складанага няма. Але ў кагосьці анёл атрымліваецца вельмі тонкім, у кагосьці — вельмі тлустым. Злата ўсіх супакойвае.
Карпею над сваім творам, хочацца, каб быў прыгожы. Злата падбадзёрвае і нагадвае, каб не забылася сагнуць анёлу рукі ў локцях. Так ён выглядае больш натуральна і аптымістычна, чым з апушчанымі рукамі.
Асобна робім крылы. У іх аснове — таксама каркас з дроту. Потым на яго намотваюцца фольга і вата. І фігурку, і крылы пакрываем клейстарам і — на прасушку. Калі дэталі падсохнуць, трэба будзе прымацаваць крылы да анёла з дапамогай ніткі. Апошні штрых перад роспісам — замацаваць твар з молду. Прычым не проста прыклеіць, а ўціснуць у канструкцыю так, каб ён не выглядаў пабочным прадметам. Тэхналогія нескладаная, але працэс патрабуе часу, акуратнасці і — творчасці.
За роспіс бяромся, калі цацка цалкам высахла. І тут галоўны прынцып — не нашкодзіць. Анёл — стварэнне пяшчотнае, летуценнае.
— Трэба сесці спакойна і дзень працаваць, — раіць Злата. — Твар не кранаем, бо анёлы бязлікія. Сукенку робім блакітнага колеру. Для гэтага змешваем белую фарбу і крыху сіняй. І дададзім паболей вады, каб надаць адзенню лёгкасці. Акрыл сохне хутка і не сціраецца. Раней, каб выраб блішчэў, яго пакрывалі берталетавай соллю. Цяпер можна зрабіць канцэнтраваны раствор солі з вадой у прапорцыі 3 да 1. Каб падкрэсліць складкі на адзенні, сухім пэндзлем з белай фарбай наносім штрыхі. Валасы адцяняем шэрым колерам — трэба ў белую фарбу дадаць крышачку чорнай. Лёгкі ружовы колер ажывіць рукі.
Дарэчы, калі анёл не атрымаўся, не трэба яго бракаваць. Яго можна пераўтварыць у любога іншага героя. Напрыклад, зрабіць са звычайнай папяровай сурвэткі хустку, і з анёла атрымаецца сялянка-прыгажуня. На сурвэтку трэба нанесці клейстар, каб яна стала цалкам вільготнай, а затым прымацаваць да фігуркі ў выглядзе хусткі, накідкі або чагосьці іншага, на што натхніць фантазія. Калі сурвэтка прыгожая, можна пакінуць усё як ёсць. Калі не вельмі, пакрыйце акрылавай фарбай. І яшчэ некалькі лайфхакаў. Пры дапамозе дробнага пяску або манны можна надаць фігурцы аксаміцістасць. Не забудзьце спачатку пакрыць адзенне вашай нарыхтоўкі клейстарам. У інтэрнэце, дарэчы, можна знайсці яшчэ шмат цікавых парад па гэтай тэме.
Тое, што ватная навагодняя цацка ў трэндзе, паспела пераканацца не адзін раз. Вольга Андрыянава, загадчыца Краснапольскага Дома рамёстваў, з якой мы пазнаёміліся на семінары, на адной з нядаўніх выстаў, акрамя ляляк, на якіх яна спецыялізуецца, дэманстравала яшчэ і ватныя цацкі. Запэўнівае, што рабіла іх упершыню. Фігуркі з ваты атрымаліся ў яе як на малюнку. Не скажаш, што да семінара яна нават не ведала, як іх рабіць.
— Калі нешта паказалі, лягчэй паўтарыць, — усміхаецца яна. — Раблю адразу партыямі. Пакуль адна лялька сохне, рыхтуеш другую, потым — трэцюю. Твары размалёўваю манікюрным пэндзлем. І дзяцей, якія наведваюць у нашым Доме рамёстваў гурток «Майстрыха», вучу. Ім усяго па 8–12 гадоў, і яны ў захапленні.
А літаральна за некалькі тыдняў да Новага года ватнымі цацкамі зацікавіліся кітайскія студэнты, якія вучацца ў Магілёўскім МДУ імя А. Куляшова. Па хадайніцтве ВНУ метадцэнтр арганізаваў для іх адпаведны майстар-клас. Пад кіраўніцтвам прафесіяналаў жыхары Паднябеснай рабілі сувеніры ў выглядзе сімвала будучага года — змяі на шары. У найбліжэйшых планах кітайскіх студэнтаў — праз месенджар азнаёміць сваіх землякоў з гэтай тэхналогіяй, а пасля паказаць серыю майстар-класаў па розных беларускіх рамёствах.
Нэлі ЗІГУЛЯ.
Фота з архіва Магілёўскага абласнога метадычнага цэнтра народнай творчасці і культурна-асветніцкай дзейнасці.